Motif Hayat Ağacı: Dari Anatolia ke Nusantara

The Hayat Ağacı Motif: From Anatolia to Southeast Asia

  • Harleny Abd Arif Fakulti Seni, Komputeran dan Industri Kreatif Universiti Pendidikan Sultan Idris, Malaysia
Keywords: Hayat Ağacı, Pohon Kehidupan, mimbar, ukiran, warisan Islam

Abstract

Kajian ini meneroka ciri-ciri identiti motif Hayat Ağacı (Pohon Kehidupan) dalam seni hiasan yang berkembang dalam tamadun Seljuk Anatolia, Turki Uthmaniyah dan Nusantara. Melalui penyelidikan berasaskan lapangan dan kaedah pemerhatian, kajian ini meneliti keberadaan motif Hayat Ağacı dalam ragam hias ukiran mimbar merentasi pelbagai konteks budaya dan sejarah. Penerokaan terhadap subjek kajian dilakukan di empat [4] buah masjid dalam wilayah Turki iaitu Karamanoglu Camii [1155] di Aksaray, Divrigi Camii [1288] di Sivas, Aslanhane Camii [1289/1290] di Ankara dan Bursa Ulu Camii [1399] di Bursa manakala dua [2] buah,masjid Nusantara iaitu Masjid Tgk. Di Pucok, Pidie, Aceh [1620] dan Masjid Losong Haji Mohd, Terengganu [1810]. Dapatan kajian menunjukkan wujudnya pengaruh identiti yang dikongsi bersama oleh para pengukir mimbar, walaupun terdapat perbezaan dari segi latar budaya dan tempoh masa. Selain itu, kajian ini turut mendokumentasikan variasi rupa bentuk motif Hayat Ağacı yang unik, sekali gus menekankan peranannya sebagai simbol penyatuan dalam seni warisan Islam di rantau dunia Islam.

References

Abd. Arif, H., Mohd Noor, A. I., Abdullah, N., & Hamzah, M. J. (2019). Herbaceous plant as Malay carver’s motif inspiration. International Journal of Technical Vocational and Engineering Technology, 1(1), 1–7.

Ahmad Asri, N. S., & Mohd Yusoff, M. Y. (2022). Natural and plants motifs of Malay wood carvings in Besut, Terengganu. Jurnal Wacana Sarjana, 6(1), 1–8.

Apendy, W. L., Marzuki, M., & Ismail, K. (2025). Elemen Nilai Geografi Fizikal Dalam Kearifan Tempatan Masyarakat Dayak Orang Ulu di Long Busang, Kapit, Sarawak. RUMPUN Jurnal Persuratan Melayu, 13(2), 26–41. Penerbit: Budiman Writers Association of Malaysia.

Baba, Z. (2010). Ukiran kayu warisan Melayu. Perbadanan Kemajuan Kraftangan Malaysia, Kompleks Kraf Kuala Lumpur.

Baba, Z. (2010). Warisan Seni Ukir Kayu Melayu. Institut Alam dan Tamadun Melayu (ATMA), Universiti Kebangsaan Malaysia.

Bakar, O., & Omar Basaree, R. (1995). Kesenian Islam: Suatu perspektif Malaysia. Kuala Lumpur: Balai Seni Lukis Negara.

Hasan, A., Osman, O., & Abbidin, R. (2018). Kuala Besut sketches. Kuala Lumpur: Balai Seni Negara.

Ismail, N. H., Haron, H., Yusof, N. A., Jaafar, R., & Othman, A. (2024). `Exploring wood carving motifs:The minbar of Ulul Albab Mosque`. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, 14(7), 650–666.

Khan, S. (2015). Study of decorative art in the Muslim religious monuments with religious significance. Journal of Asian Civilizations, 38, (2), 95–99.

Kuban, D. (2010). Gates of paradise: The sculpture of Hürremşah at Divriği Ulucami and Şifahane (p. 62). Yapı Endüstri Merkezi Yayınları.

Lebar, O. (2006). Penyelidikan kualitatif: Pengenalan kepada teori dan metod. Tanjong Malim: Penerbit Universiti Pendidikan Sultan Idris.

Lubis, M. H., & Kembaren, M. M. (2018). Tulisan Jawi: Jambatan Masa Ke Masa Silam Dan Usaha Pelestariannya. Rumpun Jurnal Persuratan Melayu, 6(1), 61–73. Penerbit: Persatuan Penulis Budiman Malaysia (Budiman Writers Association of Malaysia).

Mohamed Yusof, Y., Abd Arif, H., & Abdullah, N. (2020). Abd. Muhaimin Bin Hasbollah: `Manifestasi Seni Ukiran Kayu Kontemporari`. Journal of Applied Art. Scientific Academia Network (Scientiaca).

Noor, F. A., & Khoo, E. (2003). Spirit of wood: The art of Malay woodcarving Periplus Editions (HK) Ltd. p. 20.

Rashid, S., & Ahmad, A. A. (2008). The form and symbolism of minbar design in the Malay world. Proceedings of the International Forum on Islamic Architecture & Design (IFIAD 2008), University of Sharjah, United Arab Emirates.

Sahin, S. (2019). Islamic art: The Museum of Turkish and Islamic Arts. The Museum of Turkish and Islamic Arts.

Yüksel, M., Kasal, A., Erdil, Y. Z., & Acar, M. (2013). An Old Wood Decoration//Construction Technique in Seljuk; Real Kundekari. Proceedings of the 9th International Conference of Wood Science and Engineering (ICWSE 2013), Brașov, Romania.

Yüksel, M., Kasal, A., Erdil, Y. Z., & Acar, M. (2014). A Review of Basic Interior Design Elements in Mosques from Seljuk and Ottoman Periods. Proceedings of the VIIth International Scientific and Technical Conference, Sofya, Bulgaria.

Published
2025-12-12
How to Cite
Abd Arif, H. (2025). Motif Hayat Ağacı: Dari Anatolia ke Nusantara. RUMPUN JURNAL PERSURATAN MELAYU, 13(2), 96 - 102. Retrieved from http://rumpunjurnal.com/jurnal/index.php/rumpun/article/view/207